Prawa pacjenta przy konsultacji zdalnej: co się nie zmienia, gdy nie ma gabinetu

Zdalnie nie znaczy na innych zasadach

Punktem wyjścia jest przepis, który dopuszcza tę formę wprost. Art. 42 ust. 1 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty stanowi, że lekarz orzeka o stanie zdrowia po uprzednim osobistym zbadaniu pacjenta albo zbadaniu go za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności. Obie drogi są równorzędne co do wymagań stawianych lekarzowi.

Z tego wynika rzecz, którą łatwo przeoczyć: skoro to jest udzielanie świadczenia zdrowotnego, to obowiązuje przy nim cały katalog praw pacjenta, a nie jego skrócona wersja. Rzecznik Praw Pacjenta wymienia w tym katalogu między innymi prawo do świadczeń zdrowotnych, do informacji, do wyrażenia zgody, do tajemnicy informacji, do dokumentacji medycznej, do zgłoszenia sprzeciwu wobec opinii albo orzeczenia lekarza oraz do poszanowania intymności i godności.

Różnica jest praktyczna, nie prawna. Zdalnie nie da się zbadać pacjenta dotykiem, osłuchać go ani zobaczyć zmiany skórnej w pełnym świetle. Dlatego wywiad staje się głównym narzędziem, a odpowiedzialność za jego kompletność rozkłada się na obie strony: lekarz ma zapytać, pacjent ma odpowiedzieć zgodnie z prawdą.

Konsekwencją tej samej różnicy jest to, że część spraw nie nadaje się do oceny zdalnej i powinna zakończyć się skierowaniem do zbadania na miejscu. Taka decyzja jest realizacją twojego prawa do świadczenia odpowiadającego aktualnej wiedzy medycznej, a nie odmową pomocy.

Prawo do świadczeń, czyli także prawo do usłyszenia odmowy

Prawo do świadczeń zdrowotnych oznacza prawo do świadczeń odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej. Nie oznacza prawa do otrzymania konkretnego dokumentu ani konkretnego leku. To rozróżnienie jest źródłem większości nieporozumień wokół konsultacji przez internet.

Decyzję o wystawieniu recepty, zwolnienia czy skierowania podejmuje lekarz po ocenie i może ona wypaść negatywnie. Może też wypaść tak, że zamiast dokumentu dostajesz prośbę o dokumentację albo zalecenie zgłoszenia się do zbadania. Odmowa oparta na ocenie medycznej jest częścią wykonywania zawodu, a nie uchybieniem wobec pacjenta.

Masz natomiast prawo wiedzieć, dlaczego decyzja jest taka, a nie inna, i prawo dopytać. Wyjaśnienie powinno być zrozumiałe bez znajomości terminologii, a jeżeli nie jest, poproś o powtórzenie prostszymi słowami. To nie jest przysługa, tylko element prawa do informacji.

Osobno warto pamiętać, że lekarz ma prawo odstąpić od leczenia w sytuacjach przewidzianych przepisami, ale nie zwalnia go to z obowiązku wskazania, gdzie pacjent uzyska pomoc. Jeżeli sprawa wykracza poza to, co da się ocenić zdalnie, powinieneś usłyszeć, dokąd się zgłosić.

Prawo do informacji: co powinieneś wiedzieć przed decyzją

Prawo do informacji obejmuje stan zdrowia, rozpoznanie, proponowane oraz możliwe metody postępowania, dające się przewidzieć następstwa ich zastosowania albo zaniechania, wyniki leczenia i rokowanie. Zakres jest ten sam niezależnie od tego, czy rozmowa odbywa się przy biurku, czy przez formularz i wiadomości.

W praktyce zdalnej informacja bywa przekazywana pisemnie, co ma dużą zaletę: zostaje na piśmie i możesz do niej wrócić. Jeżeli czegoś w niej brakuje, dopytaj w tym samym wątku. Pytanie zadane po fakcie jest zawsze tańsze niż decyzja podjęta na podstawie domysłu.

Do tego samego prawa należy informacja o tym, kto udziela świadczenia: masz prawo znać imię, nazwisko i numer prawa wykonywania zawodu lekarza, który ocenia twoją sprawę, bez pytania o to wprost.

Możesz też zrzec się informacji albo wskazać osobę, której mają być udzielane informacje o twoim stanie zdrowia. Obie decyzje są twoje i obie powinny zostać odnotowane, żeby nikt nie musiał się ich domyślać.

Zgoda, którą naprawdę wyrażasz

Świadczenie zdrowotne wymaga zgody pacjenta, a zgoda ma sens tylko wtedy, gdy poprzedza ją informacja. Kolejność jest tu istotna: najpierw dowiadujesz się, co i dlaczego ma zostać zrobione, dopiero potem się zgadzasz. Zaznaczenie pola w formularzu nie zastępuje tej kolejności, tylko ją potwierdza.

Zgoda dotyczy konkretnego świadczenia, a nie wszystkiego, co może się wydarzyć w przyszłości. Możesz ją wycofać i nie musisz tego uzasadniać. Warto zrobić to wyraźnie i w tym samym kanale, w którym się kontaktujecie, żeby została ślad po decyzji.

Przy konsultacji zdalnej zgoda obejmuje również formę kontaktu: to, że ocena odbywa się bez badania fizykalnego, i to, jakie są ograniczenia takiej oceny. Jeżeli ten fragment nie jest dla ciebie jasny, poproś o wyjaśnienie, zanim potwierdzisz.

Za osobę małoletnią decyduje przedstawiciel ustawowy. Od 16. roku życia przepisy przewidują zgodę równoległą, czyli obok zgody przedstawiciela liczy się także zdanie samego pacjenta. Placówka powinna poinformować, w jakiej konfiguracji zgoda jest potrzebna w twojej sytuacji.

Tajemnica i prywatność, gdy rozmowa idzie przez sieć

Prawo do tajemnicy informacji obejmuje wszystko, czego lekarz i personel dowiedzieli się w związku z udzielaniem świadczeń. Nie zmienia tego fakt, że informacja została przekazana w formularzu, w wiadomości albo przez dołączone zdjęcie wyniku badania. Zakres tajemnicy nie zależy od kanału.

Możesz wskazać osobę upoważnioną do uzyskiwania informacji o twoim stanie zdrowia i możesz to upoważnienie odwołać. Bez takiego upoważnienia placówka nie powinna omawiać twojej sprawy z nikim, także z bliskimi, którzy dzwonią w dobrej wierze.

W kanale cyfrowym dochodzi praktyczna warstwa ochrony danych. Zwróć uwagę, czy korzystasz z własnego konta, czy adres e-mail podany w formularzu jest naprawdę twój i czy nie dzielisz skrzynki z inną osobą. Skrzynka współdzielona z rodziną bywa najczęstszym powodem, dla którego informacja o leczeniu trafia nie do tej osoby, do której miała trafić.

Prawo do poszanowania intymności i godności obowiązuje również zdalnie. Zdjęcia i opisy, o które prosi lekarz, powinny ograniczać się do tego, co jest potrzebne do oceny, a ty masz prawo zapytać, po co dana informacja jest zbierana.

Dokumentacja i sprzeciw wobec opinii lekarza

Prawo do dokumentacji medycznej działa także wtedy, gdy nie przekroczyłeś progu przychodni. Konsultacja zdalna jest udzieleniem świadczenia, więc powstaje z niej wpis, a ty masz prawo go zobaczyć i otrzymać w wybranej formie. Zasady składania takiego wniosku i formy udostępnienia opisujemy osobno w tej kategorii.

Drugim prawem, o którym mało kto pamięta, jest możliwość zgłoszenia sprzeciwu wobec opinii albo orzeczenia lekarza, jeżeli mają one wpływ na twoje prawa lub obowiązki wynikające z przepisów. Sprzeciw wnosi się za pośrednictwem Rzecznika Praw Pacjenta, ale rozstrzyga go Komisja Lekarska działająca przy Rzeczniku, w terminie 30 dni od dnia wydania opinii albo orzeczenia. To osobna ścieżka i różni się od zwykłej skargi.

Warto rozróżnić trzy rzeczy, które bywają mylone: niezadowolenie z decyzji, skarga na sposób jej przekazania i sprzeciw wobec orzeczenia. Każda z nich ma inny adres i inny skutek. Zanim gdziekolwiek napiszesz, ustal, o którą z nich chodzi, bo to skraca całą sprawę.

W każdej z tych ścieżek dokumentacja jest twoim najmocniejszym argumentem. Kopia wpisu z konsultacji, treść wiadomości i data mówią więcej niż relacja z pamięci.

Gdzie zgłosić naruszenie

Pierwszym adresem jest sama placówka. Wiele spraw kończy się na wyjaśnieniu, bo wynikają z nieporozumienia albo z braku informacji, a nie ze złej woli. Zgłoszenie na piśmie jest przy tym wygodniejsze niż rozmowa, bo nadaje sprawie datę i treść.

Drugim adresem jest Rzecznik Praw Pacjenta. Biuro prowadzi bezpłatną infolinię pod numerem 800 190 590, czynną całą dobę przez siedem dni w tygodniu, a wnioski przyjmuje także na piśmie, na adres ul. Płocka 11/13, 01-231 Warszawa. Rzecznik zajmuje się sprawami dotyczącymi naruszenia praw pacjenta.

Jeżeli sprawa dotyczy sposobu wykonywania zawodu przez konkretnego lekarza, właściwa jest okręgowa izba lekarska, do której lekarz należy. Numer prawa wykonywania zawodu, który placówka ma obowiązek podać, wystarczy, żeby ustalić właściwą izbę.

Sprawy dotyczące przetwarzania danych osobowych mają jeszcze jedną ścieżkę, prowadzoną przez organ nadzorczy do spraw ochrony danych. Te tory nie wykluczają się wzajemnie: jedna sytuacja może uzasadniać zgłoszenie w więcej niż jednym miejscu.

Czego konsultacja zdalna nie zastąpi

Są objawy, przy których nie zakłada się formularza, tylko dzwoni pod numer 112 albo jedzie na szpitalny oddział ratunkowy. Należą do nich duszność, ból w klatce piersiowej, obrzęk warg, języka lub gardła, silne krwawienie, utrata przytomności, drgawki oraz objawy udaru, czyli opadnięcie kącika ust, osłabienie kończyny po jednej stronie i zaburzenia mowy.

To samo dotyczy myśli samobójczych i myśli o zrobieniu sobie krzywdy. Bezpłatna pomoc jest dostępna całodobowo pod numerami 800 70 2222 i 116 123, dla dzieci i młodzieży pod numerem 116 111, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia pod numerem 112.

Zdalnie nie da się też rozstrzygnąć sytuacji, w której rozpoznanie zależy od badania fizykalnego albo od badań wykonanych na miejscu. Lekarz, który w takiej sprawie kieruje pacjenta do gabinetu, korzysta z tej samej wiedzy, dzięki której w innych sprawach może ocenić wszystko zdalnie.

Granica między jednym a drugim nie jest formalnością. Zna ją lekarz, a nie regulamin serwisu, i dlatego to ocena, a nie wypełniony formularz, decyduje o tym, co wydarzy się dalej.

Co zrobić przed konsultacją, żeby te prawa dało się wykonać

Przygotuj listę przyjmowanych leków wraz z dawkami, informacje o chorobach przewlekłych, przebytych operacjach i uczuleniach oraz ostatnie wyniki badań, jeśli je masz. Prawo do świadczenia odpowiadającego wiedzy medycznej realizuje się w praktyce właśnie na tym poziomie: ocena jest tak dobra, jak dane, na których powstała.

Podaj własny adres e-mail i własny numer telefonu, a nie adres wspólny dla całej rodziny. To jedyny sposób, żeby informacja o twoim leczeniu dotarła do ciebie, a nie do kogoś innego, i żeby dostęp do dokumentacji później nie budził wątpliwości.

Zachowaj korespondencję. Wiadomości, data złożenia wniosku i treść odpowiedzi są materiałem, do którego można wrócić przy każdej z opisanych wyżej ścieżek. Skasowana skrzynka bywa większym problemem niż sama sprawa, której dotyczyła.

Jeżeli czegoś nie rozumiesz, zapytaj przed potwierdzeniem zgody, a nie po. Pytanie zadane w odpowiednim momencie jest najtańszą formą korzystania z prawa do informacji.

Najczęstsze pytania